SẮC TỨC THỊ KHÔNG - KHÔNG TỨC THỊ SẮCNguyên tác: pháp sư Ấn Thuận | Nguyên Chơn trích dịch

*
*
“Sắc tức thị không, ko tức thị sắc đẹp (Sắc có nghĩa là không, không tức là sắc) là câu kinh đơn giản dễ dàng và nổi tiếng nhất vào hệ Bát-nhã Ba-la-mật của Phật pháp. Điều này khôn cùng thích hợp với giới Phật học trung quốc vốn ưng ý sự đơn giản và viên dung, cơ mà nó mang chân thành và ý nghĩa rốt ráo như vậy nào, hẳn cũng có người chưa biết đến rõ, hoặc chưa từng lưu trọng tâm đến. Mặc dù vậy tới lúc này câu kinh này đã trở thành một thành ngữ quen thuộc của mặt hàng Phật tử tương tự như giới trí thức. Không chỉ có thế câu ghê này có thể xem là đại biểu đến giáo lí đạo Phật, luôn được nói đến.

Bạn đang xem: Sắc tức thị không không tức thị sắc là gì

Những năm gần đây, tại Đài Loan cũng có một số người đề xướng bàn bạc câu kinh này. Nhưng tôi thì không thích thế, nhưng mà chỉ ý muốn lược thuật một vụ việc thật không solo thuần cho với đại chúng.

“Sắc có nghĩa là không, không tức là sắc” được trích ra từ kinh Bát-nhã Ba-la-mật-đa, đã được tinh giản, phương pháp hóa cùng xem như một thành ngữ, thể hiện cho cục bộ tư tưởng hàm chứa trong cỗ kinh trên. Từ đó mà có không ít kinh luận với nhiều cách phiên dịch và phân tích và lý giải khác nhau.

Trong phiên bản dịch của Ngài Huyền Trang có ghi:

“Quán chiếu thấu rõ năm uẩn những không, cho nên vượt qua toàn bộ khổ nạn”.

“Này Xá-lợi-phất! sắc đẹp chẳng không giống không, ko chẳng không giống sắc; sắc tức là không, không tức là sắc. Thọ, tưởng, hành, thức cũng như thế”.

“Xá-lợi-phất! tướng mạo không của các pháp chẳng sinh, chẳng diệt, chẳng dơ, chẳng sạch, chẳng thêm, chẳng bớt. Cho nên vì thế trong “không”, không có sắc, không tồn tại thọ, tưởng, hành, thức”.

Đoạn văn khiếp trên gồm bố phần:

- Giới thiệu.

- Giải thích

- Kết luận.

Phần ra mắt nêu lên điểm chủ yếu là “Năm uẩn gần như không”. Năm uẩn tất cả sắc (hiện tượng đồ lí, sinh lí), thọ, tưởng, hành, thức (hiện tượng trung khu lí). Đối với việc quán chiếu của bồ-tát thì toàn bộ hiện tượng ấy là không. Vì chưng sao hotline là không? “Không” mang ý nghĩa sâu sắc gì? gớm chép: “Sắc chẳng khác không, ko chẳng không giống sắc; sắc có nghĩa là không, không tức là sắc; thọ, tưởng, hành, thức cũng như thế”. Vậy tại vì sắc là không, cũng tương tự quan hệ giữa không và sắc thì tởm văn đã lý giải rõ, sau cùng phần kết luận xác thực “không” chẳng nên gì không giống mà đó là tướng không của các pháp, ko sinh, ko diệt… nhưng bồ-tát bệnh ngộ. Vào tướng không của các pháp thì năm uẩn đầy đủ bất khả đắc (không thật), do bất khả đắc cho nên vì vậy không thấy, bởi không thấy đề xuất không chấp trước vậy.

Bát-nhã Ba-la-mật-đa chổ chính giữa kinh có khôn cùng nhiều bạn dạng Hán dịch. Khi so sánh tôi thấy gồm mấy điểm cần đặt ra để vấp ngã sung:

- Trong phiên bản dịch của ngài La-thập và ngài Huyền Trang đều ghi: “Chiếu con kiến ngũ uẩn giai không”. Còn các bạn dạng dịch của ngài Thi Hộ, Pháp Nguyệt, trí thông minh Luân ghi: “Ngũ uẩn từ tánh giai không”. Bạn dạng dịch của Pháp Thành ghi: “Ngũ uẩn thể tánh giai không”.

“Ngũ uẩn giai không” tức là tự tánh của năm uẩn là “không”. “Không” là tên gọi khác của vô trường đoản cú tánh.

Bản dịch của ngài La-thập, Pháp Nguyệt, tam tạng sa-môn Bát-nhã cùng Lợi Ngôn ghi: “Thị chư pháp ko tướng”. Phiên bản dịch của ngài kiến thức Luân ghi: “Thị chư pháp tánh tướng không”. Phiên bản dịch của ngài Pháp Thành ghi: “Nhất thiết pháp không tánh”.

“Không tướng” (tướng không) là tên gọi khác của “không tánh” (tánh không).

Xét nhì điểm bất đồng về văn ghê trong các bạn dạng Hán dịch trên, có thể cho là ko lầm lẫn mà còn bổ sung cập nhật nhau, làm rõ ràng hơn. Kế bên ra, trước đoạn “Sắc bất dị không… không tức thị sắc”, thì bản dịch của ngài Pháp Nguyệt ghi: “Sắc tánh thị không, ko tánh thị sắc”. Bản dịch của trí óc Luân ghi: “Sắc không, ko tánh hiện sắc”.

Trong Tâm kinh và kinh Đại Bát-nhã, Đức Phật cũng nói cho ngài Xá-lợi-phất nghe một câu giống như như thế. Ni cũng đặt ra để cùng so sánh tham khảo. Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật 1 quyển (bản y cứ của luận Đại Trí độ), ngài La-thập dịch:

“Không trung vô sắc, vô thọ, tưởng, hành, thức. Li nhan sắc diệc vô không. Li thọ, tưởng, hành, thức diệc vô không”.

“Sắc tức thị không, ko tức thị sắc; thọ, tưởng, hành, thức tức thị không, ko tức thị sắc”.

“Chư pháp thật tánh vô sanh vô diệt, vô cấu vô tịnh cố”.

(Trong “không” không có sắc, không tồn tại thọ, tưởng, hành, thức; lìa nhan sắc chẳng bao gồm không; lìa thọ, tưởng, hành, thức cũng chẳng bao gồm không).

(Sắc tức là không, không có nghĩa là sắc, thọ tưởng hành thức có nghĩa là không, không tức là sắc)

(Vì thiệt tánh của các pháp không sinh, ko diệt, ko dơ, ko sạch).

Phần nhị kinh Bát-nhã Ba-la-mật-đa của ngài Huyền Trang dịch:

“Sắc tự tánh không, bất vày không cố, sắc không phi sắc; nhan sắc bất li không, ko bất li sắc; sắc đẹp tức thị không, ko tức thị sắc”.

“Thọ tưởng hành thức tự tánh không, bất bởi không cố; lâu tưởng hành thức ko cố, phi thọ tưởng hành thức. Lâu tưởng hành thức bất li không, không bất li lâu tưởng hành thức; thọ tưởng hành thức tức thị không, ko tức thị lâu tưởng hành thức”.

Xem thêm: Hướng Dẫn Cách Xem Tên Đăng Nhập Facebook Của Mình, 2 Cách Xem Tên Đăng Nhập Facebook Của Người Khác

“Như thị từ bỏ tánh, vô sinh vô diệt, vô lan truyền vô tịnh”.

( tự tánh của sắc là không, chứ chẳng phải do không. Dung nhan là không, phải sắc chẳng yêu cầu sắc. Nhan sắc chẳng lìa không, ko chẳng lìa sắc. Sắc tức là không, không có nghĩa là sắc).

( tự tánh của lâu tưởng hành thức là không, chứ chẳng vị không. Lâu tưởng hành thức là không, buộc phải thọ tưởng hành thức chẳng cần thọ tưởng hành thức. Thọ tưởng hành thức chẳng lìa không, không chẳng lìa lâu tưởng hành thức. Lâu tưởng hành thức tức không, ko tức lâu tưởng hành thức).

(Tự tánh như thế, vì vậy không sanh, không diệt, ko nhiễm ô, ko trong sạch).

Phần đầu cùng phần ba của hai bản dịch kinh Đại Bát-nhã tương đồng cùng với bản Tâm kinh của ngài Huyền Trang dịch. Tuy nhiên trước câu “Sắc bất dị không, không bất dị sắc” có bố câu: “Sắc trường đoản cú tánh không, bất vị không cố, dung nhan không phi sắc” thì hợp với tông Duy Thức hơn. Vả lại, Tâm kinh do Pháp Nguyệt với Trí Tuệ Luân dịch rất có thể xem là nguồn gốc từ bản dịch Tâm kinhcủa tông Duy Thức. Luận về hai bạn dạng dịch Tâm kinh của ngài Huyền Trang và La-thập, thì phiên bản của ngài La-thập ngay sát với cổ bảnTâm kinh tiếng Phạn hơn.

Thông thường xuyên mọi fan chỉ biết đến sự viên dung của “Sắc tức thị không, ko tức thị sắc”, nhưng mà không để ý đến nghĩa hoàn hảo bao hàm trong toàn bài xích kinh. Tức không để ý điều chủ yếu yếu là câu này dùng làm thuyết minh “năm uẩn các không”, nhưng chỉ chú trọng mang lại “thật tướng các pháp” với “trong “không” không tồn tại sắc… ”. Vả lại, đó là vấn đề tu triệu chứng chứ chẳng phải vụ việc lí luận. Trường hợp như chỉ lẩn quẩn trong vòng lí luận “sắc có nghĩa là không”, thì đã không khi nào tự giác ngộ.

Thế làm sao là sắc… tức thị không, không tức thị sắc? vày sao buộc phải nói như thế? Đó là đa số vấn đề cần được lí giải trước tiên.

“Sắc… đó là thế giới mà họ đang tiếp xúc, bao gồm thế giới hiện tượng kỳ lạ vật lí và trung ương lí. Loại gọi là tổ hợp thân trung tâm của họ và cảnh giới dìm thức chính là sắc. Tất cả đều là việc thật trước mắt, nhưng bọn chúng sanh chấp trước thực sự này buộc phải vĩnh viễn mê hoặc, vĩnh viễn khổ đau, sống chết cấp thiết tự tại. Đây là một trong những vấn đề quan trọng của nhân sinh đã có Phật giáo xác nhận. Người học Phật rất cần được quán chiếu ngay nơi hiện thật (ngũ uẩn) trước mắt này nhằm đạt đến Đại giải bay (Độ tuyệt nhất thiết khổ ách). Đây là pháp môn tu triệu chứng chung cho tất cả Tiểu thừa, Đại thừa, Hữu tông, không tông, là sự việc thể nghiệm cực kỳ việt phàm tình. Một sự nghiên cứu rốt ráo thì chổ chính giữa thức cần thiết đạt đến, ngữ điệu không thể diễn bày, tất cả đều “Bất nhị” (chẳng phải) và ngay cả “bất nhị” cũng chẳng lập. Điều này một số trong những người cũng không thấu rõ được.

Đức Phật thuyết pháp chẳng phải để nói rõ cảnh giới ấy, Ngài chỉ ngay chỗ thân vai trung phong hiện thực trước mắt (ngũ uẩn) này mà trả lời chúng sanh cửa hàng chiếu tu trì, khiến cho họ xa lìa điên hòn đảo tán loạn, thú hướng cảnh giới như thật.

Trong câu hỏi tu hành, Đức Phật thường xuyên chỉ bày bố pháp ấn: vô thường, vô ngã, tịch diệt; hoặc tía tam-muội: không, vô tướng, vô tác; hoặc: yểm, li, diệt, xả. Vày trong vấn đề tu trì là tiến hành xa lìa tình chấp, cho nên vì vậy từ nơi bắt buộc lập tên nhưng mà gượng lập thương hiệu là “không”, “không tánh” (cũng gọi là vô tướng, vô tác, bất sinh diệt).

Người xưa dạy: “Không cũng không, nhưng bởi dẫn dắt chúng sanh cần tạm lập danh”. Nếu chấp “không” là không, ngay tắp lự bị lầm lạc. “Không” cũng như một nhãn hiệu biểu hiện cho cảnh giới chúng sanh bắt buộc nghĩ bàn, mà lại chỉ có thể đạt được qua quá trình quán chiếu không, vô ngã. Như vậy thì những hiện thực trước mắt (ngũ uẩn, năng lượng thể nghiệm) không này, đối lập với ý thức của bọn chúng ta. Các học giả trần thế cho sẽ là hiện thực và lí tưởng, hiện tượng lạ và bạn dạng thể, hình nhi thượng và hình nhi hạ.

Trong Phật giáo, về mặt lí luận thì tánh tướng, sự lí cũng trái lập nhau. Như mắt nhặm thấy hoa đốm trong lỗi không, đôi mắt sáng thì thấy hư không vào lặng, rồi ngay đó nhận định rằng hoa đốm cùng trong lặng đối lập nhau mà dẫn đến việc luận đồng luận dị. Đây là điều chúng sanh không ai tránh khỏi.

Cảnh giới “không” (tánh, tướng tá không) mà hoàn toàn có thể thật bệnh từ sắc… (ngũ uẩn), chính là sở bệnh chung cho tất cả Phật pháp (các thừa). Sử dụng danh tự để biểu hiện sắc-không thì có: lỗi vọng cùng như thật, sinh tử với niết-bàn, trần gian và niết-bàn, hữu vi với vô vi, duyên khởi với tịch diệt. Luận theo “năng lực” thì tất cả “vô minh với Bát-nhã”, “vô minh và Bồ-đề”.

Sự thể chứng tánh ko của bậc thánh thì tất cả sâu cạn, tuy vậy cảnh giới bệnh ngộ chung của hàng Tam quá thì không sai biệt. Kinh Hoa nghiêm ghi: “Bồ-tát chén bát địa trí chứng tánh vô phân biệt, cũng chính là sở chứng của mặt hàng Nhị thừa”. Kinh Bát-nhã: “Hàng Nhị quá trí đoạn là bồ-tát hội chứng Vô sanh pháp nhẫn”. Kinh Pháp hoa ghi: “Sở hành của những ông là Bồ-tát đạo”.

Ngay vị trí thân ngũ uẩn chứng được tướng mạo không, đó là biểu thị căn cơ Đại quá bồ-tát. Những vị này không những “quán chiếu thấu suốt năm uẩn hầu như không” bên cạnh đó từ “sắc có nghĩa là không” thể nhập “không có nghĩa là sắc”. Nếu chú ý về mặt tu tập thì “sắc tức thị không, không tức thị sắc” là một pháp quán, là phương tiện đi lại để đạt mang đến “không tướng”. Nhưng lại về mặt lí luận thì đó là thể hiện cho sự khác hoàn toàn với sản phẩm Nhị thừa. Bậc thánh Nhị thừa bởi vì quán năm uẩn triệu chứng Không tịch, thừa thoát sinh tử, văn bản mang ý nghĩa sâu sắc siêu việt (thoát khỏi sanh tử). Cho nên có khuynh hướng lìa năm uẩn chứng lí không, lìa thế gian chứng Niết-bàn. Cũng từ phương tiện đi lại và cảnh giới chứng ngộ này mà lập hệ thống lí luận sanh tử khác hoàn toàn niết-bàn, dẫn cho hình thành hai nội dung khác nhau. Từ mọi ý niệm đó hình thành phong thái của bậc thánh gồm tâm khẩn thiết lìa trần thế mà xuất hiện tinh thần “Di thay độc tồn” (độc tồn xung quanh thế gian), “Xuất đọng nê nhi bất nhiễm” (Thoát khỏi bùn lầy, không có gì ô nhiễm). Đối cùng với Phật giáo, hoàn toàn có thể cho rằng đó là việc thanh tịnh của bậc thánh. Quanh đó ra, bậc thánh triệu chứng nhập không hoàn toàn, tuy hiểu rằng mê ngộ cấp thiết so sánh, tuy thế mê là mê ở ngũ uẩn hiện tại tiền. Không tướng mà bậc thánh triệu chứng nhập cũng đó là năm uẩn chứ không hẳn gì khác.

Quán năm uẩn hội chứng nhập không tướng thì ko tướng chẳng lìa năm uẩn, mà không tướng mạo là năm uẩn, cũng đó là thật tướng, phiên bản tánh của năm uẩn. Như người mắt sáng sủa thấy hư không vào lặng, fan mắt bệnh thấy vào hư không có tướng hoa đốm lăng xăng. Đó chẳng phải là trang bị nào khác, mà chính là chân tướng tá của hỏng không vị mắt dịch nhìn thấy có hoa đốm kia rơi loạn.

Chẳng bao gồm “không” nào lìa năm uẩn, cũng chẳng bao gồm năm uẩn lìa “không”. Hầu hết bậc thánh tu tập, cửa hàng chiếu như thế là bồ-tát. Từ thời điểm năm uẩn hội chứng nhập không tướng là sẽ mang ý nghĩa sâu sắc nội tại. Chân lí tức ko lìa tất cả mà tồn tại. Căn cứ vào tính chất đặc trưng này, mà tự nhiên có định hướng “Tức tục nhưng mà chân” và lập lí luận nhằm thuyết minh “thế gian tức niết-bàn”, “sanh tử tức giải thoát”, “sắc tức là không”, “thật tánh của vô minh tức bồ-đề”. Từ kia hình thành phong cách của bồ-tát: Tức nuốm mà xuất thế, chẳng lìa thế gian mà đồng nhập pháp giới; ko đắm vào sanh tử, chẳng trụ sinh sống Niết-bàn; chẳng lìa gắng gian, chẳng bỏ chúng sanh. Từ phong cách này dẫn đến niềm tin “niết-bàn nhưng mà chẳng lìa thế”.

Ngay nơi thân năm uẩn để chứng nhập không tướng, kia là vấn đề căn bạn dạng của Phật pháp. Về phương diện ý tưởng, lí luận và phong cách tuy bộc lộ tinh thần “li cố siêu việt” của Nhị thừa hoặc “tức cố gắng nội tại” của Bồ-tát thừa, tuy vậy đặc chất của bồ-tát là “tức tục cơ mà chân”, “tức sắc là không” chẳng lìa vắt tục. Thậm chí là còn cần sử dụng tham, sân, si, mạn làm phương tiện tu trì. Trong quá trình tu chứng, bồ-tát Đại quá còn đề xuất “Chiếu con kiến năm uẩn rất nhiều không”, hội chứng nhập tướng tá không của những pháp, vào không không có sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Bởi vì năm uẩn là hiện nay thật sinh tử cụ thể trước mắt bọn chúng sanh, đến nên kim chỉ nam đạt đến chứng ngộ dĩ nhiên không đề nghị là năm uẩn, mà đó là ngay vị trí sắc cơ mà quán ko để bệnh nhập không tướng. Khi chưa chứng nhập ko tướng, tất yêu cho là diệu ngộ được “tức nhan sắc tức không”. Vì thế quán không để thể nhập ko tướng là chính yếu để đưa phàm thành thánh, chuyển mê khai ngộ. Kinh Bát-nhã ghi: “Huệ nhãn không thấy tướng không đúng biệt của những pháp”. Kinh Kim cang ghi: “Nếu thấy các tướng chẳng phải tướng, tức thấy Như Lai”. Tông Duy Thức nói: “Căn bạn dạng trí bệnh chân như, ngừng bặt những tướng”.

Sự hiện chứng của bậc thánh là cách căn bạn dạng để nâng tầm cửa sinh tử. Kinh Mật Nghiêm ghi: “Thấu được chân như, mới hoàn toàn có thể rõ được chư hành mọi là việc huyễn, tuy có nhưng ko thật”. Không giống với chư hành (ngũ uẩn) như huyễn mà nuốm tục quan niệm, trước tiên cần phải thể hội một cách căn bản là chứng ngộ chân không, tiếp đến mới từ từ đạt đến. Vì thế Bát-nhã (Căn bản trí) triệu chứng chân, phương tiện (Hậu đắc trí) đạt tục. Như vậy, phương tiện là diệu dụng của Bát-nhã, là tác dụng phát sinh sau khi thành tựu Bát-nhã. Đứng về phương diện lí luận thì phương tiện không không giống Bát-nhã, là diệu dụng của Bát-nhã.

Ngũ uẩn là “ngũ uẩn tức không”, uẩn với không bất nhị. Tuy nhiên sự thật, vấn đề tu chứng của các bậc thánh Ấn Độ lại là đối lập với hiện nay thực, cho dù tức sắc tức không, cơ mà chỗ hội chứng ngộ đó là “không tướng” (chỉ đề cập tới sự chứng đắc của Căn phiên bản trí nhưng mà không nói tới sự tu hội chứng của Bồ-tát –Hậu đắc trí). Điều này đã có những điểm khác hoàn toàn với lí luận của một trong những học giả siêng luận về huyền bí.